Kısa cevap
Ağaç sökümü tek ataşmanla değil, iki ya da üç ataşmanın sırayla kullanılmasıyla biter. Genel sıra şudur: kökün çevresi riperle gevşetilir, ağaç kıskaçla kavranıp devrilir ve kök kütlesiyle birlikte çıkarılır, kalan kök ve gövde parçaları kıskaçla toplanıp yüklenir, çukur kovayla düzeltilir. Tek ataşmanla yapılmaya çalışıldığında ya makine zorlanır ya iş yarım kalır; kökün toprakla birlikte çıkarılması ise çevresinin önceden gevşetilmiş olmasına bağlıdır.
İşin üç farklı kalemi
Bu üç kalem ayrı ayrı düşünüldüğünde ataşman seçimi kendiliğinden ortaya çıkar. Hepsini tek ataşmanla yapmaya çalışmak, en yaygın verim kaybı sebebidir.
- Kökü topraktan ayırmak: kesme ve gevşetme işidir. Riper burada tek tırnağıyla kök çevresine girer ve toprağı çatlatır.
- Ağacı ya da kütüğü kavrayıp kaldırmak: kavrama işidir. Kıskaç, gövdeyi güvenli biçimde tutar ve kontrollü devirir.
- Kalan parçaları toplamak ve yüklemek: yine kıskaç işidir; kova bu işte hem yavaş hem de kirli yükler.
Sıra neden önemli?
Kök çevresi gevşetilmeden yapılan çekme denemesi, kökü koparır ama toprakta bırakır. Geride kalan kök kütlesi daha sonra çıkarılmak zorundadır ve ikinci sefer birincisinden zordur, çünkü artık tutunacak bir gövde yoktur.
Doğru sırada çalışıldığında ağaç, kök kütlesiyle birlikte tek parça çıkar. Bu hem ikinci işi ortadan kaldırır hem de çukurun doldurulup düzeltilmesini kolaylaştırır.
Kıskaçla devirme aşamasında ağacın devrileceği yön önceden belirlenir. Kontrolsüz devrilen bir ağaç, çevredeki yapıya, hatta makinenin kendisine zarar verebilir.
Kıskaç bir kaldıraç değildir
Sahada en sık yapılan hata, kıskacı kökün altına sokup kaldıraç gibi kullanmak. Kıskaç kavramak için tasarlanır; yan yük ve kanırtma, çene pimlerini ve silindiri zorlar. Kök gevşetilmeden çekilmek isteniyorsa doğru ataşman kıskaç değil, riperdir.
Yapılmalı, yapılmamalı
Yapılmalı
- Önce kök çevresini riperle gevşetin, sonra çekmeyi deneyin.
- Devirme yönünü önceden belirleyin ve o yönde boşluk bırakın.
- Kıskaçla gövdeyi mümkün olduğunca dengeli bir noktadan kavrayın.
- Kalan kök parçalarını aynı vardiyada toplayın; toprağa gömülen parça sonradan zor bulunur.
- Yeraltı hatlarını önceden sorgulayın; kök çevresi kazı da bir kazıdır.
Yapılmamalı
- Kıskacı kaldıraç ya da levye olarak kullanmayın.
- Ağacı gevşetmeden doğrudan çekmeye çalışmayın; kök toprakta kalır.
- Kökü kırıcıyla parçalamaya çalışmayın; kırıcı kaya için tasarlandı, lifli malzeme enerjiyi yutar.
- Devrilme yönünü hesaba katmadan kavramayın.
- Kıskaç dolu hâldeyken makineyi hızlı döndürmeyin; sallanan yük devrilme riski yaratır.
Ataşman seçiminde belirleyiciler
- Ağaç çapı ve kök yapısı: yayılan yüzeysel köklü bir ağaçla derin kazık köklü bir ağaç aynı yöntemi istemez.
- Zemin: kumlu ve gevşek zeminde kök daha kolay çıkar, killi ve sıkışmış zeminde gevşetme aşaması uzar.
- Taşıyıcı boyu: kıskaç ve riper seçimi makinenin tonajına göre yapılır; küçük makineye büyük ataşman takmak dengeyi bozar.
- İşin sonu: ağaç yerinde parçalanacaksa kıskaç yeterli olabilir, taşınacaksa yükleme kapasitesi de hesaba katılır.
- Alanın hassasiyeti: park ve bahçe gibi alanlarda zemin bozulmasını sınırlamak seçim ölçütüdür.