Kısa cevap
Hendekte kaya çıkması, kazı işini bir anda farklı bir işe çevirir ve karar üç şey arasında kurulur: ilerleme hızı, hendek genişliğini koruma ve taban düzgünlüğü. Riper en hızlısıdır ama hendeği genişletir ve kesiti bozar. Kırıcı kesiti daha iyi korur ama daha yavaştır. Tambur kesici en düzgün kesiti verir ve en yavaşıdır. Hangisinin öne geçeceğini borunun ne olduğu belirler: geniş açılabilen bir hendekte hız kazanır, dar ve düzgün kesit isteyen bir hendekte kesit kalitesi kazanır. Bu yüzden karar ataşmandan değil şartnameden başlar.
Üç ataşman, üç farklı bedel
Üçü arasında seçim yaparken sorulacak tek soru şudur: hendeğin fazla genişlemesi size neye mal oluyor? Cevap "dolgu malzemesi ve sıkıştırma işi" ise riperin hız avantajı hızla erir.
- Riper: en hızlı ilerler, katmanlı ve ayrışmış kayada çok iyidir. Bedeli, hendeğin genişlemesi ve tabanın düzensiz kalmasıdır. Dolgu hacmi ve dolgu malzemesi maliyeti artar.
- Kırıcı: masif kayada çalışır ve hendek genişliğini riperden iyi korur. Bedeli, hızın düşmesi ve tabanın yine de kırılmış malzemeyle kaplı kalmasıdır.
- Tambur kesici: en düzgün yan yüzey ve tabanı verir, titreşimi en düşüktür. Bedeli hızdır; geniş kesitli uzun hendeklerde ekonomik değildir.
Şartname kararı nasıl değiştirir?
Boru hattı işlerinde hendek genişliği ve taban düzgünlüğü genellikle şartnamede tanımlıdır; çünkü boru altı yataklama malzemesi ve sıkıştırma buna göre hesaplanır. Fazla genişleyen bir hendek, fazla dolgu ve fazla sıkıştırma demektir.
Bu yüzden riperle kazanılan zaman, dolguda kaybedilebilir. Hesap basittir: riperle kazanılan saat ile fazladan gereken dolgu ve sıkıştırma saati yan yana konur.
Şehir içi hendeklerde üçüncü bir kısıt daha vardır: komşu yapılar ve gömülü hatlar. Titreşimin sınırlı olması gerektiğinde tambur kesici, hız dezavantajına rağmen tek uygulanabilir seçenek olabilir.
Gömülü hat varsa ataşman kararı ikinci sıraya düşer
Hendekte kaya çıktığında ilk soru ataşman değil, o bölgede gömülü hat olup olmadığıdır. İşaretli bir hattın çevresinde kırıcı ya da riperle derine inilmez; elle ya da düşük riskli yöntemle açılır. Ataşman kararı, hattın konumu netleştikten sonra verilir.
Karar sırası
- 1
Gömülü hat sorgusunu doğrulayın
Kaya çıkması kazı planını değiştirir ve derinlik artabilir. Hat sorgusu kazı başında yapılmış olsa da, derinlik değiştiğinde yeniden bakılır.
- 2
Kayanın cinsini belirleyin
Katmanlı ve çatlaklı mı, masif ve çatlaksız mı? Riperin tırnağı bir düzleme girebiliyorsa riper hızlıdır; giremiyorsa yalnızca zorlanır.
- 3
Şartnamedeki hendek kesitine bakın
Genişlik ve taban toleransı tanımlıysa, ataşman seçimi bu toleransı tutturabilene indirgenir.
- 4
Titreşim kısıtını kontrol edin
Komşu yapı, tarihi doku ya da hassas tesis varsa titreşim sınırı devreye girer ve kırıcı ile riper kısıtlanabilir.
- 5
Hız ile dolgu maliyetini karşılaştırın
Riperle kazanılan süreyi, fazladan gereken dolgu ve sıkıştırma süresiyle yan yana koyun. Kısa hendekte hız kazanır, uzun hendekte kesit kazanır.
- 6
Ataşmanı seçin ve tek ataşmanla ısrar etmeyin
Kaya cinsi hendek boyunca değişir. Bir bölümde riper, diğerinde kırıcı doğru olabilir; değişim süresi yanlış ataşmanla geçen saatten ucuzdur.
Yapılmalı, yapılmamalı
Yapılmalı
- Derinlik değiştiğinde gömülü hat sorgusunu yenileyin.
- Kayanın katmanlı mı masif mi olduğuna bakıp riper ile kırıcı arasında seçin.
- Hendek genişliğinin şartnamedeki toleransını kazı başında bilin.
- Titreşim kısıtı varsa tambur kesiciyi hız dezavantajına rağmen değerlendirin.
- Hendek boyunca kaya cinsi değişiyorsa ataşman da değiştirin.
Yapılmamalı
- Riperi masif kayada zorlamayın; gövde ile braket birleşimi bunun bedelini öder.
- Hendeği gereğinden fazla genişletmeyin; fazla kazı, fazla dolgu demektir.
- Kırıcıyla hendek tabanını düzeltmeye çalışmayın; düzgün taban isteniyorsa tambur kesici işidir.
- İşaretli gömülü hat çevresinde ataşmanla derine inmeyin.
- Kırılan kayayı kırıcıyla yana itmeyin; bu yan yüktür, kova ya da kıskaç işidir.
Dar hendekte makine seçimi
Dar hendekte sorun çoğu zaman ataşman değil makinedir: büyük bir makine hendeğin içine ataşmanı dik sokamaz ve eğik çalışmak yan yük üretir.
Bu yüzden dar ve derin hendeklerde daha küçük bir makine ile daha küçük bir ataşman, büyük makineden verimli olabilir. Belirleyici olan gücün büyüklüğü değil, ucun dik dayanabilmesidir.
Mini ekskavatör sınıfında nelerin mümkün olduğunu dar alan yazısında ele aldık.