Kısa cevap
Patlatma sahada en çok izlenen aşamadır, ama gerçek darboğaz genellikle patlatmadan sonra ortaya çıkar: kırma tesisinin ağzına giremeyecek kadar iri bloklar. Bu bloklar bekletilir, ayrılır, bazen elle işaretlenip ikinci bir patlatmaya kalır. İkincil kırma, bu blokları kırıcıyla tesisin kabul edeceği boyuta indiren aşamadır ve doğru kurgulandığında tesisin duruş süresini doğrudan azaltır. Yanlış boyutlandırılmış bir kırıcıyla yapılan ikincil kırma ise darboğazı çözmez, yerini değiştirir.
Darboğaz neden görünmez?
Ocak verimliliği genellikle tesisin saatlik kapasitesiyle ölçülür ve patlatma kalitesiyle ilişkilendirilir. İkincil kırma bu ölçümün dışında kalır çünkü ayrı bir istasyon gibi görünür; tesisin önünde bekleyen blok yığını "patlatma sorunu" diye kaydedilir, "ikincil kırma kapasitesi yetersiz" diye değil.
Oysa iyi bir patlatmada bile blok dağılımının bir kısmı her zaman iridir. Kayanın doğal süreksizlikleri (eklem, tabaka, çatlak) patlatma deseniyle tam örtüşmez ve bazı bloklar hedeflenen boyutun üzerinde kalır. Bu, patlatma mühendisinin hatası değil, kayanın doğasıdır.
İkincil kırma istasyonu bu artığı işlemek için vardır. Kapasitesi tesisin günlük hedefine göre boyutlandırılmamışsa, patlatma ne kadar iyi olursa olsun tesis önünde yığın birikir.
Doğru kırıcı boyutu nasıl belirlenir?
- Günlük işlenecek iri blok hacmini tahmin edin: toplam üretimin yaklaşık hangi yüzdesi tesise girmeyecek kadar iri çıkıyor?
- Bu hacmi vardiya süresine bölüp saatlik kırma ihtiyacını bulun.
- Kayanın sertlik ve abrazivite sınıfına göre kırıcının o hacmi karşılayıp karşılamayacağını değerlendirin; aynı tonajdaki kırıcı yumuşak kirece göre sert graniti çok daha yavaş kırar.
- Taşıyıcı makinenin tonajını ve hidrolik kapasitesini kırıcıya göre doğrulayın.
- İkincil kırma için ayrılan makinenin başka işe kayıp kaymadığını kontrol edin; aynı makine hem yükleme hem kırma yapıyorsa ikisi de yavaşlar.
Sık görülen yanlış çözüm
Yetersiz kalan kırıcıya "biraz daha zorla" demek, kısa vadede blok azaltır ama kırıcının boy saplamalarına ve gövdesine sürekli sınır yükü bindirir. Kalıcı çözüm doğru boyutta bir kırıcı ya da ikinci bir istasyondur, mevcut kırıcıyı yormak değil.
İş akışını hızlandıran üç düzenleme
Blokları tek bir noktada toplamak yerine, patlatma sonrası ilk taramada iri blokları işaretleyip ayrı bir alana çekmek, ikincil kırma makinesinin dolaşma süresini kısaltır.
İkincil kırma istasyonunu tesis girişine yakın konumlandırmak, kırılan malzemenin tekrar taşınma mesafesini azaltır.
Kırıcı ucunun aşınma durumunu bu istasyonda daha sık kontrol etmek gerekir, çünkü sürekli sert ve büyük kütlelerle çalışmak ucu ortalama sahadan daha hızlı yıpratır.
Verimi ölçmenin yolu
İkincil kırmanın gerçek verimini görmek için tek bir sayı yeterli değildir: kırılan blok sayısı, bu iş için harcanan makine saati ve tesisin bu yüzden beklediği süre birlikte kaydedilmelidir.
Bu üç kaydı birlikte tutan sahalar, darboğazın patlatmada mı yoksa ikincil kırmada mı olduğunu net görür. Kayıt tutulmayan sahada tartışma her zaman patlatmaya döner, çünkü ölçülen tek şey odur.