Kısa cevap
Kazık başı kırmada zorluk, betonu kaldırmak değil donatıyı zedelemeden kaldırmaktır. Kazık başındaki fazla beton sökülürken içindeki donatı olduğu gibi kalmalı, temiz ve düzgün biçimde açığa çıkmalıdır; çünkü o donatı temel ile kazığı birbirine bağlayacaktır. Eğilmiş, çentiklenmiş ya da kaynak izi almış bir donatı bu bağı zayıflatır. Bu yüzden iş iki aşamalıdır: kaba beton kaldırma ve donatı çevresinde temizlik. Ataşman seçimi de bu iki aşamaya göre yapılır, tek ataşmanla iş bitirilmeye çalışılmaz.
İki aşama, iki farklı iş
Birinci aşama kaba kaldırmadır: kazık başındaki beton kütlesinin büyük bölümü kırılır. Burada aranan şey hızdır, hassasiyet değil; çünkü donatı henüz kütlenin içindedir ve doğrudan temas riski düşüktür.
İkinci aşama temizliktir: donatı çevresinde kalan beton, donatıya zarar vermeden alınır. Burada aranan şey tam tersidir; hız değil kontrol. Birinci aşamanın ataşmanı ikinci aşamada uygun değildir.
Sahada en yaygın hata, iki aşamayı tek ataşmanla ve tek hızla yapmaya çalışmaktır. Kaba kaldırma ataşmanıyla donatı çevresine girildiğinde donatı eğilir; temizlik ataşmanıyla kütleye girildiğinde iş uzar.
Sıra
- 1
Kesim kotunu işaretleyin
Kazığın hangi kotta kesileceği projeden gelir ve kırmaya başlamadan önce kazık gövdesine işaretlenir. İşaretsiz başlanan bir kırma, kotun altına inme riskini taşır ve bu geri alınamaz.
- 2
Çevre betonunu ve zemini boşaltın
Kazık başının çevresi açılır. Zemine gömülü çalışan bir kırıcı hem malzemeyi göremez hem kırılan parçalar geri dolar.
- 3
Kaba beton kaldırmayı yapın
Kütlenin büyük bölümü kırıcıyla alınır. Ucu kazık eksenine dik değil, kesim kotunun üstünde ve donatıdan uzak noktalara dayayın.
- 4
Donatı çevresine geçmeden ataşman değiştirin
Donatının açığa çıktığı noktadan sonra kırıcıyla devam edilmez. Bu aşamada pulverizatör ya da küçük boy bir kırıcı ile kontrollü çalışılır.
- 5
Donatı çevresini temizleyin
Kalan beton, donatıya paralel yönde ve donatıyı zorlamadan alınır. Amaç betonu ezmektir, donatıyı kaldıraç yapmak değil.
- 6
Kesim yüzeyini düzeltin ve kontrol edin
Kalan yüzeyin kota uygunluğu ve donatının durumu kontrol edilir. Eğilmiş donatı varsa nasıl düzeltileceği projeye ve şartnameye göre karara bağlanır.
Ataşman seçimi
- Kaba kaldırma: hidrolik kırıcı. Kütleyi hızlı açar. Kazık çapına ve makineye göre boyutlanır.
- Donatı çevresi temizlik: pulverizatör. Betonu ezerek donatıdan ayırır ve donatıyı eğmez; bu iş için en uygun ataşmandır.
- Dar alanda ve küçük çaplı kazıkta: küçük boy kırıcı ya da beton kesici, özellikle kesim yüzeyinin düzgün olması isteniyorsa.
- Kesilen beton parçalarının toplanması: kıskaç. Elle toplama hem yavaş hem risklidir.
- Çok sayıda kazık ve tekrar eden iş: kazık kırma için tasarlanmış özel düzenler bu işi hızlandırır; tek seferlik işte kurulum süresi bu avantajı yer.
Donatıyı kaldıraç olarak kullanmayın
Kırılan beton parçasını donatıya dayayıp ataşmanla ittirmek, sahada sık görülen ve donatıyı en çok zedeleyen harekettir. Donatı eğildiğinde düzeltmek de ayrı bir sorundur: sıcak düzeltme malzemenin özelliklerini değiştirir, soğuk düzeltme çatlak bırakabilir. En iyisi eğmemektir.
Yapılmalı, yapılmamalı
Yapılmalı
- Kesim kotunu kırmaya başlamadan önce işaretleyin.
- İki aşamayı ayırın ve aşama değişiminde ataşman değiştirin.
- Donatı açığa çıktığında kırıcıyı bırakın.
- Kırılan parçaları düzenli toplayın; biriken moloz hem görüşü hem erişimi kapatır.
- Kotun altına inildiyse durup projeye sorun; telafi yöntemi sahada kararlaştırılmaz.
Yapılmamalı
- Donatıyı kaldıraç ya da dayanak olarak kullanmayın.
- Kırıcıyla donatı arasına girmeyin; ucun donatıya teması hem donatıyı hem ucu bozar.
- Kesim kotunun altına inmeyin; geri alınamaz.
- Tek ataşmanla iki aşamayı birden yapmaya çalışmayın.
- Kazık başını zemine gömülü hâlde kırmayın; çevre önce boşaltılır.
Neden bu iş ayrı bir uzmanlık?
Kazık başı kırma, yıkım işine benzer ama amacı terstir. Yıkımda hedef yapıyı ortadan kaldırmaktır; burada hedef yapının bir parçasını zedelemeden açığa çıkarmaktır.
Bu ters amaç, ölçüyü de değiştirir. Yıkımda başarı hızla ölçülür; kazık başı kırmada başarı, açığa çıkan donatının durumuyla ölçülür. Hızlı ama donatıyı eğmiş bir iş, yavaş ve temiz bir işten kötüdür.
İşin devamı da bunu doğrular: kazık başı kırma bittiğinde işi teslim alan taraf betona değil donatıya bakar. Temel çalışmaları sayfasında bu işin diğer aşamalarla nasıl bağlandığını ele aldık.