Kısa cevap
Sahada geri dönüşümün ekonomisi tek bir kalemde değil dörtte birikir: dışarı taşıma seferi, döküm sahası ücreti, geri dolgu için satın alınan malzeme ve o malzemenin sahaya taşınma bedeli. Molozu sahada işlemek bu dördünü birden ortadan kaldırdığı için hesap, yalnızca "kırma maliyeti" ile karşılaştırıldığında olduğundan çok daha zayıf görünür. Kısıt ise kalitedir: sahada üretilen malzemenin nerede kullanılabileceği baştan belirlenmemişse, kırılmış ama kullanılmayan yığın bir kazanç değildir.
Çift yönlü nakliye: hesabın atlanan yarısı
Yıkım molozu sahadan çıkarken kamyon dolu gider, boş döner. Sonra geri dolgu malzemesi gelirken kamyon dolu gelir, boş döner. Yani aynı hacim için iki ayrı sefer seti ödenir.
Sahada işleme bu iki sefer setini birden ortadan kaldırır. Hesap yapılırken genellikle yalnızca birincisi (molozun çıkışı) düşünülür; ikincisi farklı bir bütçe kaleminden ödendiği için görünmez.
Buna döküm sahası ücreti ve satın alınan malzemenin bedeli eklendiğinde, dört kalem birden ortadan kalkar. Kırma işleminin makine ve zaman maliyeti bu dördün toplamıyla karşılaştırılmalıdır.
Hesabı kurma sırası
- Sahadan çıkacak moloz hacmini ve geri dolgu ihtiyacını ayrı ayrı tahmin edin.
- Her ikisi için sefer sayısını ve sefer başına maliyeti çıkarın.
- Döküm sahası ücretini ve satın alınacak malzeme bedelini ekleyin.
- Karşı tarafa kırma işleminin makine saati, ataşman sarfiyatı ve iş gücü maliyetini yazın.
- Sahada depolama ve elleçleme için gereken alanın maliyetini de karşı tarafa ekleyin; şehir içinde bu kalem küçük değildir.
Şehir içinde beşinci kalem
Şehir içi projelerde kamyon seferinin sayısı doğrudan izin ve trafik kısıtına bağlıdır. Sefer sayısını düşürmek yalnızca para değil, program kazandırır: izin alınabilen saat aralığında daha az sefer gerekmesi, projeyi takvimde öne çeker. Bu kazancı parayla ölçmek zordur ama sahada en çok hissedilen kalem odur.
Kalite kısıtı: nerede kullanılabilir?
Sahada üretilen malzemenin kullanım alanı, kalitesine ve ilgili şartnameye bağlıdır. Dolgu, alt temel ve şantiye içi yol malzemesi olarak kullanım genellikle mümkündür; yapısal beton agregası olarak kullanım ise şartname ve test gerektirir.
Bu yüzden geri dönüşüm planı, kırma kararından önce "bu malzeme nerede kullanılacak" sorusuyla başlar. Cevabı olmayan bir kırma işlemi, molozu daha küçük parçalara ayırmaktan başka bir şey yapmaz.
Ayrıştırma kalitesi de belirleyicidir. İçinde ahşap, plastik, alçı ve toprak kalan malzeme çoğu kullanım için uygun değildir. Kırma öncesi ayrıştırma, kırma sonrası elemekten daha etkilidir.
Sahada işlemenin pratik şartları
- Alan: kırma öncesi yığın, işlem alanı ve ürün stoku için yer gerekir. Dar sahada bu en büyük kısıttır.
- Ayrıştırma: donatı, ahşap ve toprak kırma öncesi ayrılmalıdır. Kırıcı kova bunları ayıklamaz.
- Toz ve gürültü: şehir içinde işlem sırasında toz bastırma ve çalışma saati kısıtı devreye girer.
- Ekipman seçimi: düşük ve orta hacimde kırıcı kova yeterlidir; yüksek ve sürekli hacimde mobil kırma tesisi daha ekonomiktir.
- İzin: bazı bölgelerde sahada atık işleme faaliyeti izne tabidir; başlamadan önce teyit edilmelidir.