Pulverizatörler
Pulverizatörler Nerede ve Nasıl Kullanılır?
Sabit, döner ve mıknatıslı pulverizatörlerin yıkım ve geri dönüşüm sahasında fiilen nasıl çalıştırıldığını yöntem düzeyinde anlatıyoruz.
Pulverizatör, ekskavatörün kepçe koluna bağlanan ve karşılıklı iki çenesi arasına aldığı betonarmeyi sıkıştırarak ufalayan hidrolik bir ataşmandır. Beton çene arasında ezilip dağılırken içindeki donatı kopmadan sıyrılır; ortaya birbirinden ayrılmış iki malzeme çıkar: geri kazanıma uygun beton ve hurda olarak değerlendirilebilecek demir. Bu nedenle pulverizatörün yeri yıkımın kendisi değil, yıkımdan sonra gelen ayrıştırma aşamasıdır. Betonarme bina ve sanayi yapısı sökümünde ikincil parçalama, geri dönüşüm sahasında kırma hattı öncesi temizleme ve yerleşim içindeki işlerde darbesiz parçalama başlıca kullanım alanlarıdır.
Sahada üç tip ayrımı işin kurgusunu belirler. Sabit tip pulverizatör kepçe koluna doğrudan bağlanır, çenesi kolun düzlemi içinde kalır ve yere inmiş molozu ezmek için kullanılan ikincil bir ataşmandır. Döner tipte çene, üç yüz altmış derece dönebilen hidrolik bir kafanın üzerindedir; taşıyıcıyı yeniden konumlandırmadan elemana doğru açıyla girilebildiği için yüksekteki ve dar cephedeki elemanlarda birincil olarak da çalışır. Mıknatıslı tipte gövdeye bağlı bir mıknatıs ünitesi bulunur ve sıyrılmış donatı, ezme biter bitmez aynı ataşmanla toplanır; ayrı bir toplama adımı ve ataşman değişimi ortadan kalkar.
Aşağıda önce yıkım ve restorasyon ile geri dönüşüm sahalarında iş hazırlığını, operatörün çalışma düzenini ve çıktının nereye gittiğini bulacaksınız. Ardından ataşmanın kendisine iniyoruz: hangi parça ne iş yapar, kavrama ve ezme alışkanlıkları ömrü nasıl belirler, bakım kararları nerede verilir. Her bölümde pulverizatörün doğru olduğu kadar yanlış olduğu durumlara da yer verdik.
Yıkım ve Restorasyon
Yıkım sahasında ikincil parçalama ve donatı sıyırma düzeni
Yıkımda pulverizatörün sırası bellidir: yapı hidrolik kırıcı veya beton kesiciyle parçalara ayrıldıktan sonra devreye girer. Hazırlık, ezme işinin nerede yapılacağına karar vermekle başlar. Parçalar taşıyıcının çevresinde dağınık dururken çalışmak çevrim süresini uzatır ve operatörün görüşünü kapatır; bunun yerine kolon, kiriş ve döşeme parçaları taşıyıcının önünde tek bir ezme alanında toplanır. Bu alanın zemini sert ve düz olmalıdır, çünkü parça çene kapanırken zemine yaslanarak tepki verir. Döner tiple yüksekten eleman alınacaksa düşme bölgesi boşaltılır, taşıyıcının erişim ve yük eğrisi kontrol edilir, hortum yolu bom boyunca sabitlenir.
Operatör parçayı çenenin ucuyla değil, mafsala yakın derin bölgesiyle kavrar; kuvvetin en yüksek olduğu yer burasıdır ve çene bu noktada yanal yük almaz. Döşeme ve perde parçalarında çalışma kenardan başlar: ilk ısırık kesitin serbest kenarına oturtulur, beton dağıtılır, çene açılır ve bir sonraki ısırık için parçanın içine doğru bir adım yürünür. Böylece donatı ağı boyunca ilerlenir ve çubuklar art arda ezmelerle kabuğundan sıyrılır. Ezme yönü donatının eksenine paralel tutulur; çeneyi çubuklara dik kapatmak donatıyı sıyırmak yerine keser ve hurdanın boyunu gereksiz yere kısaltır. Döner tipte kafa, çene serbestken çevrilerek kesite doğru açıyla girilir; ezme sürerken dönüş kullanılmaz.
Çıktı iki ayrı yığındır: beton kalıntısından arınmış donatı ve donatısı alınmış beton. Birincisi doğrudan hurda hattına gider, ikincisi kırıcı kovaya ya da sabit kırma tesisine temiz malzeme olarak beslenir. Pulverizatörün yanlış tercih olduğu yerler de nettir. Ayakta duran masif bir perdeyi ya da temel kütlesini indirmek kırıcının ve beton kesicinin işidir; pulverizatör çenesine sığmayan kütlede ilerleyemez. Kalın çelik profil, kolon ve levha kesmek hidrolik makasa aittir. Molozu belirli bir tane boyutuna indirmek de pulverizatörün değil, kırıcı kovanın konusudur.
- Ezme alanı, taşıyıcının önünde sert ve düz zeminde tek noktada kurulur.
- Parça çenenin ucundan değil, mafsala yakın derin bölgesinden kavranır.
- Döşeme ve perdede kenardan başlanır, her ısırıkta kesitin içine bir adım yürünür.
- Ezme yönü donatının eksenine paralel tutulur, çubuklar kesilmeden sıyrılır.
- Sıyrılan donatı ile temiz beton çalışma sırasında ayrı yığınlara alınır.
Yığının üstünde ezmeyin
Molozun tepesinde duran parçayı orada ezmek, kuvvetin bir bölümünü yığını sıkıştırmaya harcar ve parça her ısırıkta kayar. Parçayı önce sert zemine indirmek, aynı işi belirgin biçimde daha az ısırıkla bitirir.
Geri Dönüşüm
Geri dönüşüm sahasında temiz fraksiyon üretme akışı
Geri dönüşüm sahasında pulverizatör, kırma hattının hemen önünde konumlanır. İş, gelen yığının ayıklanmasıyla başlar: ahşap, plastik ve yalıtım malzemesi kıskaçla alınır, çünkü bunlar ezilmez, çene arasında yastık gibi davranır ve ısırığı boşa çıkarır. Ardından yığın ikiye ayrılır: donatılı betonarme parçalar pulverizatör hattına, donatısız beton ve tuğla doğrudan kırma hattına gider. Ezme alanının zemini beton ya da sıkıştırılmış dolgu olduğunda parça kaymadığı için çevrim kısalır. Sabit tip bu düzende yeterlidir; ataşman gün boyu aynı yükseklikte ve aynı yönde çalıştığından döner kafanın kazancı sınırlı kalır.
Operatör parçayı ezme alanına çeker ve kesitin en dar doğrultusundan kavrar; dar doğrultuda beton daha az direnç gösterir ve donatı ağı erken açığa çıkar. Uzun döşeme şeritlerinde çalışma bir uçtan başlar ve şerit boyunca yürütülür. Dökülen beton yığından uzaklaştırılmazsa bir sonraki ısırığın altına girip parçayı yükseltir, bu yüzden ezme alanı belirli aralıklarla temizlenir. Mıknatıslı tipte iş bir adım kısalır: ezme bitince mıknatıs ünitesi devreye alınır, sıyrılmış çubuklar ve beton içinde kalan ince tel aynı ataşmanla toplanıp hurda konteynerine bırakılır. Mıknatıs yığının içine dalmak için değil, ezilmiş malzemenin yüzeyini süpürmek için kullanılır.
Bu akışın çıktısı, kırma hattına donatısız girecek beton ile kendi başına satılabilir hurda demirdir. Ayrımın kalitesi doğrudan sonraki adımın verimine yansır: içinde çubuk kalmış parçalar kırıcı kovanın veya konkasörün ağzına dolanarak duruş yaratır. Pulverizatörün burada da sınırı vardır. Çıkan betonu belirli bir tane boyutuna indirmek onun işi değildir; boyutlandırma kırıcı kovaya veya sabit tesise aittir. Kalın profil ve sac içeren karışık hurda yığını makasın alanıdır. Islak, killi ve yapışkan malzeme ise ezmeye değil, süzülmeye ihtiyaç duyar.
- Yığın önce ahşap, plastik ve yalıtım malzemesinden ayıklanır.
- Donatılı ve donatısız parçalar ayrı hatlara ayrılır.
- Parça kesitin en dar doğrultusundan kavranır.
- Ezme alanı belirli aralıklarla dökülen betondan temizlenir.
- Mıknatıslı tipte toplama, ezme biter bitmez aynı ataşmanla yapılır.
Ayrımın kalitesi sonraki hattın hızıdır
İçinde birkaç çubuk kalmış beton, kırma hattında uzun bir duruşa dönüşebilir. Donatıyı ezme sırasında tam sıyırmak, sonradan yapılacak ayıklamadan hem daha hızlı hem daha ucuzdur.
Pulverizatörün parçaları ve her birinin işi
Pulverizatör az sayıda parçadan oluşur, ama bu parçaların her biri sahadaki davranışın belirli bir yönünü belirler. Aşağıdaki döküm, verim düştüğünde nereye bakılacağını da gösterir.
- Çene geometrisi
- Pulverizatör çenesi geniş ve içbükeydir; kuvveti dar bir hatta toplamak yerine parçanın büyük bir yüzeyine yayar ve beton bu yayılı basınç altında içeriden çatlar. Ağzın açıklığı hangi kalınlıktaki parçanın kavranabileceğini, derinliği ise parçanın mafsala ne kadar yaklaşabileceğini belirler. Kuvvet mafsala yaklaştıkça arttığı için ağzın derin bölgesi çenenin gerçek çalışma bölgesidir.
- Diş plakaları ve aşınma astarları
- Çenenin iç yüzeyi çıplak değildir; üzerinde cıvatalı ya da kaynaklı diş plakaları ve aşınma astarları bulunur. Dişler parçayı kavrayıp kaymasını önler, astarlar çene gövdesini beton ve donatı sürtünmesinden korur. Bunlar bilinçli olarak feda edilen parçalardır: aşınma, gövde yerine bu plakalar üzerinde gerçekleşsin diye takılırlar.
- Donatı kesme bölgesi
- Çoğu modelde çene dibinde, sıyrılmış donatıyı kısaltmaya ayrılmış bir kesme bölgesi bulunur. Burası hurdayı taşınabilir boya getirmek içindir. Kalın kesit bu bölgeye zorlandığında bıçak ağzı çatlar ve ataşmanın asıl işi olan ezmeden de kaybedilir.
- Silindir
- Çeneyi kapatan hidrolik silindir gövde içinde korumalı biçimde yerleşiktir; ezme kuvveti buradan gelir. Milde çizik, gövde çevresinde sızıntı ya da kapanmada düzensiz hareket görülüyorsa çalışmaya devam etmek hasarı büyütür. Kapanma kuvveti ve hızının model bazındaki değerleri kılavuzda verilir.
- Hız valfi
- Birçok modelde çenenin boşta hızlı kapanmasını sağlayan bir hız valfi bulunur. Çene malzemeye değene kadar valf, dönüş yağını piston tarafına yönlendirerek düşük kuvvette hızlı hareket verir; direnç yükselip basınç arttığında düzen kendiliğinden yüksek kuvvet moduna geçer. Böylece çevrimin boşa geçen bölümü kısalır. Sahada bu valfin varlığı, çenenin malzemeye değene kadar belirgin biçimde hızlı kapanmasından anlaşılır.
- Döner kafa
- Döner tipte çene, üç yüz altmış derece dönebilen hidrolik bir kafanın üzerine oturur ve ayrı bir hattan beslenir. Kazanç konumlanmadadır: taşıyıcı yerinden oynamadan elemana doğru açıyla girilir. Kafanın içindeki döner rakor, hortumları dolandırmadan yağı geçirir; bu bölge pulverizatörün en hassas parçasıdır.
- Mıknatıs ünitesi
- Mıknatıslı tipte gövdeye bağlı bir mıknatıs, sıyrılmış donatıyı ve ince teli toplamak için kullanılır. Besleme düzeni ve kumanda biçimi modele göre değişir; taşıyıcınızın buna uygun olup olmadığını kılavuzdan ya da bizden doğrulayın. Sahadaki değeri, ezme ile toplama arasındaki ataşman değişimini ortadan kaldırmasıdır.
Hız valfi bir güç valfi değildir
Hız valfi çevrimin boş bölümünü kısaltır, ezme kuvvetini artırmaz. Çene malzemeye değdiği anda düzen zaten yüksek kuvvet moduna geçer; kumandayı zorlamak ilerleme sağlamaz. Kavradığı parçayı ufalayamayan bir çene daha hızlı değil, daha uygun bir kavrama noktası ister.
Operatör alışkanlıkları: kavrama, ezme ve sıyırma
Pulverizatörde verim, kuvvetten çok kavrama noktasının seçilmesine bağlıdır. Aynı ataşman, aynı parçayı doğru noktadan kavradığında birkaç ısırıkta bitirirken yanlış noktadan kavradığında hiç bitiremez.
Kavrama her zaman kesitin en dar doğrultusundan ve çenenin mafsala yakın bölgesinden yapılır. Parçanın karşı yüzü bir yere yaslanmalıdır: zemine, başka bir moloz parçasına ya da hâlâ ayakta duran bir kesite. Yaslanmayan parça çene kapanırken kaçar ve ısırık boşa gider. Çene her açıldığında parçanın içine doğru bir adım yürünür, dökülen beton bir sonraki ısırığın altına girmeyecek biçimde temizlenir.
Donatı, ezmenin kendisiyle sıyrılır. Çubuk kesilmez; art arda gelen ısırıklarla çevresindeki beton kabuğu dağıtılır ve çubuk açığa çıkar. Bu yüzden ilerlemek, donatı ağının yönünü izlemek demektir. Yüksekten eleman alınıyorsa kavrama noktası parçanın ağırlık merkezine göre seçilir; çene açıldığında parçanın nereye düşeceği önceden bilinmelidir.
- Kavradığınız parçayı bomla çekerek koparmaya çalışmayın; kuvvet çenenin kapanma yönünde olmalıdır.
- Pulverizatörü kaldırma ya da taşıma aracı gibi kullanmayın; parça taşımak kıskacın işidir.
- Çene tam kapanmadan taşıyıcıyı döndürmeyin ve bomu hareket ettirmeyin.
- Döner kafayı çene yük altındayken çevirmeyin.
- Çenenin ucuyla ısırmayın; uçtan yapılan ezme yavaştır ve aşınmayı tek bölgede toplar.
- Çeneye sığmayan kütleye başlamayın; kütleyi önce kırıcı veya beton kesiciyle indirin.
Isırık boşa gidiyorsa parçayı değil, konumu değiştirin
Beton dağılmıyorsa ilk bakılacak yer kavrama noktasıdır: parça çenenin ucunda mı kaldı, karşı yüzü boşta mı, kesitin geniş doğrultusundan mı kavrandı. Bu üç sorunun cevabı çoğu zaman ataşmanı değiştirmeden ilerlemeyi geri getirir.
Bakım: neyi ne zaman değiştirmek gerekir
- Diş plakası ve astar değişimi
- Diş plakaları ve aşınma astarları çene içinde eşit aşınmaz; malzemeye ilk giren bölge her zaman önde gider. Bu yüzden plakalar tek tek değil, aşınma dengesini koruyacak biçimde takım olarak ele alınır. Simetrik tasarımlı plakalarda ömrün bir bölümü, plaka sökülüp çevrilerek kazanılır. Cıvatalı bağlantılarda sıkma torku modele özeldir ve kılavuzdan alınır; gevşeyen bir plaka kendi yuvasını yer.
- Donatı kesme bıçağı
- Çene dibindeki kesme bıçağı, ağzı köreldiğinde sökülüp çevrilerek yeniden kullanılabilecek biçimde tasarlanır. Bıçağın kaynakla doldurulup doldurulamayacağı bıçak malzemesine bağlıdır; sertleştirilmiş bir bıçakta kontrolsüz ısı girdisi çatlak başlatır. Bu kararı kılavuza ya da bize danışmadan vermeyin.
- Pim ve burç yağlaması
- Çene mafsalındaki pim ve burçlar en yüksek yükü taşıyan noktadır. Gresleme çene serbestken ve mafsal yüksüzken yapılır; yük altında verilen gres yatağın gerçekten yağlanması gereken yüzeyine ulaşmaz. Mafsalda büyüyen boşluk çenelerin kaçık kapanmasına yol açar ve bunun ilk belirtisi, çene kapandığında iki ağzın karşılıklı gelmemesidir.
- Döner kafa bakımı
- Döner kafa, hem yağın döner bağlantıdan geçtiği hem de ataşman ağırlığının asıldığı yerdir. Çevresinde sızıntı, dönüşte takılma ya da düzensiz hız görülüyorsa çalışma durdurulur. Günlük kontrolde hortum yollarının dönüş boyunca dolanmadığı, bağlantı elemanlarının gevşemediği ve dönüşün her iki yönde eşit olduğu gözle denetlenir.
- Hidrolik tarafın temizliği
- Pulverizatör moloz içinde çalışır ve ataşman değişimi tozlu ortamda yapılır. Kaplinler sökülmeden ve takılmadan önce silinir, açık kalan uçlar kapakla korunur. Hidrolik sisteme giren toz hasarını hemen değil zaman içinde gösterir; sızdıran bir keçe ya da yavaşlayan bir çene çoğu zaman haftalar önce girmiş kirin sonucudur.
Aşınma sınırını beklemeden planlayın
Diş plakası ve astar değişimi, parça elde varken birkaç saatlik bir iştir; parça yokken sahada duruş demektir. Sarf takibini vardiya kaydına bağlamak, değişimi plansız duruş olmaktan çıkarır.
Sıkça Sorulan Sorular
Pulverizatörle çalışmaya ayakta duran yapıdan mı, yere inmiş molozdan mı başlanır?
Sabit tip pulverizatör yere inmiş moloz içindir; ayakta duran yapıyı sökmek için tasarlanmamıştır. Döner tip, kendi çene açıklığına sığan kolon ve kiriş kesitlerinde birincil olarak da çalışabilir, ancak masif perde ve temel kütlelerinde yine kırıcı veya beton kesici öne geçer. Genel kural, kütleyi önce kavranabilir boyuta indirmek ve pulverizatörü ayrıştırma aşamasına saklamaktır.
Donatının temiz sıyrıldığı nasıl anlaşılır?
Çubuğun yüzeyinde beton kabuğu kalmamışsa ve çubuk çene açıldığında serbestçe sarkıyorsa sıyırma tamamlanmıştır. Nervürlerin arasında hurdanın değerini etkileyecek kadar kabuk kaldıysa aynı bölgeye ikinci bir ısırık alınır. Ezme yönünü donatı eksenine paralel tutmak, bu ikinci ısırık ihtiyacını büyük ölçüde ortadan kaldırır.
Döner kafa sahada nasıl kullanılmalıdır?
Dönüş konumlanma içindir: çene serbestken kesite doğru açı verilir, kavrama yapıldıktan sonra dönüş bırakılır. Kavranmış parçayı çevirerek koparmaya çalışmak döner kafaya tasarlanmadığı bir burma yükü bindirir. Hortum yolları her vardiyada kontrol edilir; dolanmış bir hortum çoğu zaman dönüşün ortasında fark edilir ve o noktada hasar başlamıştır.
Yüksekteki bir elemanı pulverizatörle alırken parçanın düşüşü nasıl kontrol edilir?
Kavrama noktası parçanın ağırlık merkezine yakın seçilir ve düşme bölgesi çalışma öncesinde boşaltılır. Eleman koparıldıktan sonra serbest bırakılmaz; çene kapalı tutularak indirilir ve zemine yatık bırakılır. Parça çenenin taşıyabileceğinden ağırsa önce kesit boyunca küçültülür. Ağırlık ve erişim sınırları taşıyıcı üreticisinin yük eğrisinden okunur.
İlgili Uygulamalar
HKM İş Ortağı Portalı’na erişim kazanın
Fiyat, stok, yedek parça ve teknik kaynaklara erişin. HKM ile işinizi ve operasyonlarınızı güçlendirecek ayrıcalıklardan yararlanmak için başvurun.