Kısa cevap
Kırıcı yağ kaçırdığında en sık yapılan iş keçe değiştirmektir. Ama keçe çoğu zaman sebep değil sonuçtur: burç aşındığı için uç merkezinden kaçar, keçenin üzerine düzensiz yük biner ve yeni keçe de kısa sürede bozulur. Kalıcı çözüm için burç boşluğu ölçülmeli, sınır aşılmışsa burç ve keçe BİRLİKTE değiştirilmelidir.
Burç ne yapar, aşınınca ne olur?
Ucun kırıcı gövdesi içinde tutulduğu yer burçtur. Kafa burcu ucu merkezde tutar; dayama burcu ise ucun eksenel hareketini sınırlar. Bu ikisi sağlamken uç, pistonun tam ekseninde durur ve darbeyi eksen boyunca alır.
Burç aşındıkça ucun yanal boşluğu artar. Uç artık merkezde durmaz, her darbede biraz yana kaçar. Pistonun ucun tepesine vurduğu nokta merkezden kayar ve darbe enerjisinin bir bölümü eksen dışına, yani kırıcının kendi gövdesine gider.
Zincir nasıl işliyor?
- Burç aşınır → ucun yanal boşluğu artar.
- Uç merkezden kaçar → keçe artık düzgün bir yüzeyde değil, salınan bir yüzeyde çalışır.
- Keçe tek taraflı aşınır ve sızdırır → "kırıcı yağ kaçırıyor" denir, keçe değiştirilir.
- Burç hâlâ aşınmış olduğu için yeni keçe de aynı düzensiz yükü görür → kısa sürede yeniden kaçırır.
- Bu arada eksen dışı darbe pistonun ucuna, alt gövdeye ve boy saplamalara da yük biner.
Sahada tanıdık tablo
Aynı kırıcıya üç ayda ikinci ya da üçüncü kez tamir takımı takılıyorsa, sorun keçenin kalitesinde değil neredeyse kesinlikle burçtadır. Keçe, aşınmış burcun faturasını ödeyen parçadır.
Burç aşınması nasıl anlaşılır?
En pratik yöntem uç boşluğunu kontrol etmektir. Kırıcı taşıyıcıya asılıyken, uç serbest hâldeyken ucu elle yanlara doğru oynatın. Sağlam bir kırıcıda hissedilir bir boşluk vardır ama uç "sallanmaz". Belirgin bir yalpa varsa burç sınırı geçmiş demektir.
İkinci işaret ucun kendisidir. Sökülen ucun gövdesinde tek taraflı, parlak bir aşınma izi varsa uç burç içinde merkezde çalışmıyor demektir. Bu iz genellikle burcun bittiğinin en net kanıtıdır.
Üçüncü işaret ses ve histir. Eksen dışı çalışan kırıcıda darbe sesi düzensizleşir, makinede fazladan bir titreşim hissedilir.
Ölçü değerini neden vermiyoruz?
Kabul edilebilir boşluk ve aşınma sınırı milimetre cinsinden her modele göre farklıdır; kırıcının boyutuyla ve burç tipiyle değişir. Başka markanın kataloğundaki sınırı sizin kırıcınıza uygulamak yanlış karar verdirir. Modelinizin sınır değerini kılavuzundan bakın ya da model kodunu bize yazın.
Doğru sıra
- Önce uç boşluğunu ölçün, sadece "kaçırıyor mu" diye bakmayın.
- Boşluk sınırın altındaysa keçe değişimi yeterlidir; tamir takımı takılır.
- Boşluk sınırı aştıysa burç ve keçe birlikte değiştirilir. Yalnızca keçe takmak parayı ikinci kez harcatır.
- Burç değişiminde ucun kendisi de kontrol edilir; tek taraflı aşınmış bir uç yeni burcu da hızla yer.
- Değişim sonrası ilk saatlerde kaçak olup olmadığı gözlenir ve boy saplama torku yeniden kontrol edilir.
Burç ömrünü ne kısaltır?
Yağlama eksikliği birinci sıradadır. Gres, uçla burç arasındaki sürtünmeyi ve tozu taşır; yetersiz greslenen bir burç normalin çok altında ömür verir. Otomatik yağlama sistemleri tam olarak bu yüzden vardır.
İkincisi kaldıraç kullanımıdır. Kırıcıyla malzeme kaldırmak, taş devirmek ya da makineyi kırıcıya yaslamak, ucu yana zorlar ve burcu doğrudan yer.
Üçüncüsü kirli ortamdır. Toz ve kum gres içine karışıp aşındırıcı hâline gelir. Toz kanallı uçlar ve düzenli gres bu etkiyi azaltır.