Kısa cevap
Burçlar kırıcının en çok değişen ama en az anlaşılan parçalarıdır. Görevleri darbeyi taşımak değil, ucu eksende tutmaktır; darbeyi uç sapı taşır, burçlar yalnızca hizayı sağlar. Bu ayrım her şeyi açıklar: burç aşındığında kırıcı hemen durmaz, önce hizayı kaybeder ve bu kayıp diğer parçaları bozmaya başlar. Bu yüzden burç değişim kararı "bozuldu mu" sorusuyla değil "boşluk ne kadar" sorusuyla verilir ve bu soru ancak ölçümle cevaplanır. Elle oynatarak yapılan değerlendirme, en yaygın ve en pahalı yanılgıdır.
İki burç, iki farklı iş
Kafa burcu alt gövdenin ucuna en yakın olan burçtur ve yanal yükün büyük bölümünü karşılar. Ucun malzemeye dayandığı yere en yakın olduğu için en hızlı aşınan da odur.
Merkezleme burcu daha yukarıdadır ve ucun eksenini korur. Bu ikisi birlikte bir yatak çifti gibi çalışır: biri aşındığında diğerinin taşıdığı yük artar.
Bazı modellerde bu iki burç tek parça hâlinde birleştirilmiştir (kombine burç). İşlev değişmez, yalnızca değişim tek parça olur.
Boşluk neden ölçülür?
Burç ile uç sapı arasında tasarlanmış bir boşluk vardır ve bu boşluk gerekli: gresin girmesi ve ucun serbest hareket etmesi için. Boşluk sıfır olamaz, ama belirli bir değerin üstüne de çıkamaz.
Boşluk büyüdükçe uç eksende durmaz ve her darbede biraz yana kaçar. Bu kaçma, keçeyi düzensiz çalıştırır ve kaçak başlatır; aynı zamanda uç sapına ve uç tutucuya yük bindirir.
Bu yüzden "burç bitti mi" sorusunun cevabı görünüşte değil ölçüdedir. Sınır değeri modele göre değişir ve kılavuzda yazar; burada bir sayı vermiyoruz çünkü yanlış bir sayı hem erken hem geç değişime yol açar.
Elle oynatmak ölçüm değildir
Sahada burç durumunu değerlendirmenin en yaygın yolu, ucu elle ya da bomla oynatıp boşluğu hissetmektir. Bu yöntem bir şey söyler ama ölçü vermez: hissedilen boşluk ucun boyuna, kırıcının konumuna ve uygulanan kuvvete göre değişir. Ölçüm kumpas ya da mastarla, uç sökülü hâlde ve kılavuzdaki noktadan yapılır. Elle yapılan değerlendirme yalnızca "ölçmek gerekiyor" demek için yeterlidir.
Aşınma biçimi ne anlatır?
- Simetrik aşınma: burç normal ömrünü tamamlamıştır. Yük her yönden dengeli gelmiş demektir.
- Oval aşınma (tek yönde belirgin): yan yük. Sebebi kanırtma, sürükleme ya da eğik dayama olabilir; burcu değiştirmek belirtiyi alır, sebebi almaz.
- Hızlı ve simetrik aşınma: gres eksikliği ya da abrazif malzeme. İkisi de aynı biçimde aşındırır, ayrımı sahanın kendisi yapar.
- İç yüzeyde çizik ve iz: içeri aşındırıcı girmiş demektir; gres bariyeri çalışmamıştır.
- Burç ağzında ezilme ve deformasyon: uç sapı burç içinde sert temas ediyor demektir; genellikle boşluk zaten sınırı geçmiştir.
Burç ömrünü ne uzatır?
Burç ömrünü belirleyen tek en önemli şey, temas yüzeyindeki gres filminin sürekliliğidir. Film varsa iki metal birbirine değmez ve aşınma yalnızca normal yüklerle ilerler; film kesildiğinde aşınma hızlanır ve aynı anda aşındırıcı içeri girer.
İkinci etken kullanım alışkanlığıdır: yan yük üreten her hareket burcu tek taraftan tüketir. Bu, greslemeyle telafi edilemez.
Üçüncüsü ortamdır: abrazif malzeme ve toz, gres filmini zımpara macununa çevirir. Bu sahada gresleme aralığı kısalır ve bu kısalma tahminle değil gözlemle ayarlanır: çıkan gres temiz kalmalıdır.
HKM'nin kullandığı çözüm
SolidLube: gres filminin sürekliliği
Kırıcının üstüne monte edilen otomatik yağlama istasyonu, gresi darbe sırasında ve ölçülü biçimde veriyor. Burç ağzındaki gres yastığının sürekli kalması hem yağlama filmini korur hem tozun içeri girmesine karşı bariyer olarak çalışır; burç ömrünü belirleyen iki şey de budur.
Otomatik yağlama istasyonunu inceleyin(solid-lube.com)Yapılmalı, yapılmamalı
Yapılmalı
- Burç kararını ölçümle verin; sınır değeri kılavuzdan alın.
- Burç değişiminde uç sapını ve piston yüzeyini de inceleyin.
- Aşınma biçimine bakın; oval aşınma sebebi hâlâ sahada demektir.
- Değişimi tozsuz bir ortamda yapın; yeni burcun oturduğu yüzey temiz olmalı.
- Abrazif sahada gresleme aralığını kısaltın ve çıkan gresin temizliğini izleyin.
Yapılmamalı
- Boşluğu elle oynatarak değerlendirip karar vermeyin.
- Yalnızca keçe değiştirip burcu görmezden gelmeyin; aynı kaçak geri gelir.
- Kombine burcu tek tarafı aşındı diye kısmen değiştirmeye çalışmayın.
- Yeni burcu tozlu yüzeye oturtmayın.
- Oval aşınmış bir burcu değiştirip kullanım alışkanlığını sorgulamadan devam etmeyin.