Kısa cevap
Kırıcıda tek başına bozulan parça azdır; parçaların çoğu başka bir parçanın bozulmasının sonucu olarak bozulur. Bu yüzden değişen parçaya bakıp "bu parça kalitesizmiş" demek, zincirin ortasından bir halka seçip suçlamaya benzer. Üç ana zincir vardır ve üçü de ayrı yerden başlar: kirli yağdan başlayan zincir, yan yükten başlayan zincir ve gresleme eksikliğinden başlayan zincir. Bir arızayı kalıcı çözmek, bozulan parçayı değiştirmek değil, zincirin hangisi olduğunu bulup başlangıcını kesmektir. Aksi hâlde aynı parça aynı sürede yeniden bozulur.
Birinci zincir: kirli yağ
Hidrolik yağa giren aşındırıcı partikül önce en dar toleranslı yerde iş görür: piston ile silindir arasındaki yüzeyde. Burada yüzeyi çizer ve çizik derinleştikçe sızdırmazlık bozulur.
Bozulan sızdırmazlık iç kaçağa yol açar; iç kaçak darbe gücünü düşürür ve ısı üretir. Isı yağı daha hızlı bozar ve keçelerin ömrünü kısaltır. Yani zincir kendini besler.
Aynı partiküller dönüş hattıyla makinenin tankına da taşınır; böylece bir kırıcının içindeki aşınma, makinenin yağını da kirletir. Zinciri kontaminasyon yazısında baştan sona ele aldık.
İkinci zincir: yan yük
Yan yük, ucun eksen dışında zorlanmasıdır ve sebebi ya eğik dayama ya kanırtmadır. İlk kurbanı burçlardır: burç oval aşınır, çünkü yük hep aynı yönden gelir.
Oval aşınmış burç ucu eksende tutamaz. Bundan sonra eksenel darbeler bile yan bileşen üretmeye başlar ve aşınma hızlanır. Aynı zamanda uç sapı burç içinde oynadığı için keçe düzenli çalışmaz ve kaçak başlar.
Zincirin sonunda iki yer vardır. Birincisi uç tutucu: sap oynadıkça kama ve pim yük taşımaya başlar ve ezilir. İkincisi alt gövde: uzun süre devam eden yan yük, gövdede çatlak başlatabilir.
Üçüncü zincir: gres eksikliği
Gres, uç sapı ile burç arasındaki temas yüzeyini ayırır. Gres yoksa ya da yeterli değilse iki metal doğrudan sürtünür; sürtünme ısı üretir ve ısı ikisini birden yumuşatır.
İlk görünen belirti burç aşınmasının hızlanmasıdır; ama asıl sorun ısının uca geçmesidir. Isınan uç sapı yüzeyinde iz alır ve bu iz burcu daha da hızlı aşındırır.
Gres aynı zamanda bir bariyerdir: burç ağzındaki gres yastığı, tozun ve suyun içeri girmesini engeller. Gres gittiğinde bu bariyer de gider ve aşındırıcı doğrudan temas yüzeyine ulaşır. Yani gres eksikliği yalnızca yağlama sorunu değil, aynı anda bir kirlilik sorunudur.
Değişen parçaya değil, aşınmanın BİÇİMİNE bakın
Hangi zincirde olduğunuzu söyleyen şey, parçanın bitmiş olması değil nasıl bittiğidir. Simetrik aşınmış bir burç normal ömrünü tamamlamıştır. Oval aşınmış bir burç yan yük anlatır. Çizilmiş bir piston kirli yağ anlatır. Isı rengi almış bir uç sapı gres eksikliği anlatır. Sökülen parçayı atmadan önce bakmak, bir sonraki arızayı önlemenin en ucuz yoludur.
Zinciri nerede kesmek gerekir?
- Kirli yağ zinciri: makinenin yağ ve filtre bakımında. Kırıcıyı yenilemek, kirli yağla çalışmaya devam edildiğinde aynı sonucu verir.
- Yan yük zinciri: operatör alışkanlığında. Burç değiştirmek belirtiyi alır, sebebi almaz; kanırtma sürdüğü sürece yeni burç da ovalleşir.
- Gres zinciri: gresleme disiplininde. Aralığı uzatan şey unutmaksa, çözüm daha sık hatırlatmak değil hatırlamayı gerektirmeyen bir düzen kurmaktır.
- Üçünün ortak kesme noktası: vardiya başı kontrol. Üç zincirin de erken belirtisi gözle görülür ve hepsi aynı turda yakalanabilir.
Yapılmalı, yapılmamalı
Yapılmalı
- Sökülen parçayı atmadan önce aşınmanın biçimine bakın ve mümkünse fotoğraflayın.
- Aynı parça kısa sürede iki kez bozulduysa parçayı değil sebebi sorgulayın.
- Kırıcı revizyonundan sonra makinenin yağ ve filtre durumunu da değerlendirin.
- Burç değişiminde uç sapını ve piston yüzeyini de inceleyin; zincirin devamı orada.
- Üç zincirin erken belirtilerini vardiya başı kontrol listesine koyun.
Yapılmamalı
- Tek parçayı değiştirip sebebi aramadan devam etmeyin.
- Aşınan parçayı "kalitesizdi" diye kapatmayın; aşınma biçimi başka bir şey söylüyor olabilir.
- Kaçak gördüğünüzde yalnızca keçe değiştirmeyin; burç ölçülmeden karar verilmez.
- Yenilenen kırıcıyı kirli yağla çalıştırmayın.
- Isı rengi almış bir uç sapını normal sayıp devam etmeyin.
Zincirleri birbirinden nasıl ayırırsınız?
Üç zincir de sonunda benzer belirtiler üretir: kaçak, güç kaybı, ısınma. Ayrım, belirtinin hangi sırayla geldiğine bakılarak yapılır.
Kirli yağ zincirinde önce güç düşer, sonra ısı artar, kaçak en sonda gelir. Yan yük zincirinde önce uç sapında iz görülür, sonra kaçak başlar, güç kaybı en sonda gelir. Gres zincirinde önce ısı ve ses değişir, burç hızla aşınır, kaçak onu izler.
Bu sıra her zaman net değildir ama bir yön verir. Belirtiyi tek başına değil, hangi belirtinin önce geldiğini hatırlayarak değerlendirmek, teşhisi belirgin biçimde kısaltır. Belirti bazlı teşhis için arıza rehberi sayfalarına bakabilirsiniz.