Kısa cevap
Titreşimsiz yıkım diye kesin bir kategori yoktur; olan şey, titreşimi belirgin biçimde düşük yöntemlerdir ve hepsinin ortak yanı aynıdır: malzemeyi darbeyle kırmak yerine keserek ya da ezerek almak. Darbe, enerjiyi tek noktada ve ani veren bir yöntemdir ve bu enerjinin bir kısmı zemine ve yapıya titreşim olarak geçer. Kesme ve ezme ise enerjiyi sürekli ve yayılı verir; aynı işi yapar ama arkasında çok daha az sarsıntı bırakır. Bedeli hızdır ve bu bedel gerçektir. Bu yüzden soru "titreşimsiz yıkım nasıl yapılır" değil, "hangi aşamada titreşimi düşürmek gerekiyor" sorusudur.
Titreşim neden ve nereden geçer?
Kırıcının darbesi malzemeye girer, malzemeyi kırar ve kalan enerji yapının içinde ilerlemeye devam eder. Bu enerji temel üzerinden zemine, zeminden de komşu yapıya geçer. Yani titreşim havadan değil zeminden gider.
Bunun pratik sonucu şudur: komşu yapıya olan mesafe kadar, zeminin cinsi de belirleyicidir. Kaya zemin titreşimi iyi iletir; gevşek ve kalın dolgu zemin sönümler. Aynı yıkım, iki farklı zeminde komşuda çok farklı hissedilir.
İkinci sonuç, kırılan elemanın büyüklüğüyle ilgilidir. Büyük bir kütle kırılırken daha çok enerji harcanır ve daha çok titreşim üretilir; aynı kütleyi önce kesip parçalara ayırmak, toplam titreşimi düşürür.
Düşük titreşimli yöntemler
- Beton kesici: elemanı keserek ayırır. Titreşim açısından en düşük seçeneklerden biridir ve kesit düzgünlüğü de sağlar. Bedeli hız ve kesit kalınlığı sınırıdır.
- Pulverizatör: betonu ezerek donatıdan ayırır. Darbeli değildir, bu yüzden kırıcıya göre belirgin biçimde az titreşim üretir. Betonarme yıkımın büyük bölümü bu ataşmanla yapılabilir.
- Hidrolik makas: çelik yapı ve donatı kesiminde; kesme işlemi titreşim üretmez.
- Tambur kesici: beton ve kayayı keserek alır; profil hassasiyeti ve düşük titreşim gerektiren yerlerde.
- Elmas tel ve duvar testeresi: en düşük titreşimli yöntemlerdir; ataşman değil ayrı bir ekipman sınıfıdır ve kalın kesitlerde kullanılır.
- Kıskaç: sökülen parçaların taşınması ve seçici söküm; kendisi titreşim üretmez.
Kırıcıyı tamamen devre dışı bırakmak gerekmez
Titreşim kısıtı, çoğu zaman sahanın tamamında değil belirli bir bölgesinde geçerlidir: komşu yapıya bakan cephe, hassas bir tesisin yakını ya da belirli saatler.
Bu, karma bir plan yapmayı mümkün kılar: komşuya uzak bölgelerde kırıcıyla hızlı ilerlenir, yaklaşırken pulverizatöre ve kesiciye geçilir. Yıkım planı bu geçişi baştan içerirse, hız ile kısıt aynı sahada bir arada yaşayabilir.
İkinci yöntem, kırıcının kullanıldığı yeri değiştirmektir: yapıyı yerinde kırmak yerine, kesilerek indirilen parçaları zeminde kırmak. Zeminde yapılan kırma, yapı üzerinden iletilen titreşimi ortadan kaldırır.
Kapalı gövde gürültüyü düşürür, titreşimi değil
Sessiz tip kırıcılar sahada sık sık titreşim çözümü sanılır. Kapalı gövde, dışarı yayılan gürültüyü belirgin biçimde azaltır ve iç mekanizmayı korur; ama darbe enerjisi aynıdır ve zemine geçen titreşim büyük ölçüde değişmez. Komşunun şikâyeti sesten geliyorsa kapalı gövde işe yarar; sarsıntıdan geliyorsa yöntem değiştirmek gerekir.
Yapılmalı, yapılmamalı
Yapılmalı
- Kısıtın nerede ve ne zaman geçerli olduğunu netleştirin; çoğu zaman sahanın tamamı değildir.
- Yıkım planını kırıcıdan kesiciye geçiş noktalarıyla birlikte kurun.
- Büyük kütleleri önce kesip parçalara ayırın; küçük parça daha az titreşim üretir.
- Mümkünse kırma işini yapı üzerinde değil zeminde yapın.
- Komşunun şikâyetinin sesten mi sarsıntıdan mı geldiğini ayırt edin; çözüm buna göre değişir.
Yapılmamalı
- Kapalı gövdeli kırıcıyı titreşim çözümü saymayın.
- Titreşim kısıtını yalnızca ataşman seçimiyle çözmeye çalışmayın; yöntem ve sıra da değişir.
- Ölçüm yapmadan "bu kadarı sorun olmaz" demeyin.
- Kesme yöntemlerinin hız bedelini hesaba katmadan taahhüt vermeyin.
- Kesilen parçaları kontrolsüz düşürmeyin; düşme darbesi de zemine titreşim verir.
Yöntemlerin sınırları
Düşük titreşimli yöntemlerin ortak sınırı hızdır ve bu sınır gerçektir: aynı hacmi kaldırmak kırıcıya göre uzun sürer. Taahhüt verirken bu farkın hesaba katılmaması, sahada en sık yaşanan plan hatasıdır.
İkinci sınır kesit kalınlığıdır. Beton kesici ve testere belirli bir kalınlığa kadar çalışır; bunun ötesinde elmas tel gibi ayrı yöntemler gerekir ve bu ayrı bir ekipman ve ekip demektir.
Üçüncü sınır malzemedir: pulverizatör betonu ezer ama kalın çelik profil kesemez; makas keser ama beton kütlesine giremez. Bu yüzden düşük titreşimli bir yıkım genellikle tek ataşmanla değil, birkaç ataşmanın sırayla kullanılmasıyla yapılır.