Kısa cevap
Kırıcı ucuna kaynak yapılmaz. Sebep maliyet ya da garanti değil, malzemenin kendisi: uç, belirli bir sertlik ve tokluk dengesi verecek şekilde ısıl işlem görmüş alaşımlı çeliktir. Kaynağın ısısı temas ettiği bölgede o dengeyi bozar; kaynak dikişinin çevresinde sert ve gevrek bir bant oluşur. O bant darbe altında esnemez, çatlar. Yani kaynakla uzatılan ya da dolgu yapılan bir uç daha uzun dayanmaz, daha erken ve daha tehlikeli biçimde kırılır.
Ucun malzemesi neden özel?
Kırıcı ucu saniyede onlarca darbe alır. Bu yükü taşıyabilmesi için iki zıt özelliği aynı anda taşıması gerekir: aşınmaya direnecek kadar sert, kırılmayacak kadar tok. Bu denge malzemenin kimyasıyla değil, ısıl işlemiyle kurulur; aynı çelik farklı ısıl işlemle ya cam gibi kırılgan ya da yumuşak olur.
Kaynak, bölgesel olarak çok yüksek sıcaklık uygular ve ardından hızlı soğuma bırakır. Bu, istemeden yapılmış bir su verme işlemidir: o bölge sertleşir ama tokluğunu kaybeder. Gözle görülmez, ölçüyle anlaşılmaz, ancak ilk ciddi darbede ortaya çıkar.
Sahada denenen üç yöntem ve neden çalışmaz
- Kısalmış ucu kaynakla uzatmak: dikiş bölgesi ucun en zorlanan yerinde kalır. Uç orada kırılır ve kopan parça sahaya fırlar.
- Aşınan uca sert dolgu atmak: dolgu sert ama altındaki bölge gevrekleşmiştir. Dolgu bir süre tutar, sonra altındaki çatlakla birlikte kalkar.
- Mantarlaşan başı kaynakla düzeltmek: mantarlaşmanın kendisi taşlanarak alınır, kaynakla değil. Kaynak, mantarlaşmayı yaratan sebebe hiç dokunmadığı gibi bir de gevrek bölge ekler.
Tek meşru müdahale: taşlama
Uçta izin verilen tek işlem, mantarlaşan ya da çapaklanan kenarın taşlanarak alınmasıdır ve bunun da bir sınırı vardır. Taşlarken bölgeyi kızdırmamak, aralıklı çalışmak ve su ya da hava ile soğutmak gerekir; renk değiştiren bir bölge zaten ısıl işlemini kaybetmiştir. Yöntemi ve sınırı mantarlaşma yazısında anlattık.
Güvenlik tarafı
Bu konu yalnızca ekonomik değil güvenlik konusudur. Kırıcı ucu darbe altında çalışır ve kırıldığında parçalar yüksek hızla ayrılır. Gevrekleşmiş bir bölgeden kopan uç parçası, kabin camını ya da yakındaki bir çalışanı bulabilecek enerjiye sahiptir.
Bu yüzden kaynatılmış bir ucun "denenip görülmesi" doğru bir yaklaşım değildir. Denemenin maliyeti ucun fiyatı değil, kırıldığı andaki sonuçtur.
Yapılmalı, yapılmamalı
Yapılmalı
- Aşınan ucu değiştirin; uç, planlanabilir bir sarf kalemidir.
- Mantarlaşmayı erken ve soğutarak taşlayın, büyümesini beklemeyin.
- Ucun neden hızlı bittiğini araştırın: açı, boşa vuruş, yağlama, uç tipi.
- Kısalma sınırına gelen ucu ayırın ve karıştırmayın; yanlışlıkla yeniden takılmasın.
- Uç tipini sahaya göre seçin; doğru tip zaten daha uzun dayanır.
Yapılmamalı
- Uca ve uç sapına kaynak yapmayın, uzatmayın, sert dolgu atmayın.
- Taşlarken bölgeyi kızdırmayın; renk değişimi ısıl işlemin bittiğinin işaretidir.
- Kırılmış bir ucun parçalarını kaynatarak birleştirmeyi denemeyin.
- Ucu kaldıraç ya da levye olarak kullanmayın; eğilen uç zaten tamir edilemez.
- Kaynatılmış bir ucu "bir deneyelim" diye takmayın.
Peki uç neden erken bitiyor?
- Yanlış uç tipi: abrazif ve sert kayada kesici uç, yumuşak malzemede sivri uç seçmek ömrü kısaltır.
- Yanlış açı ve kanırtma: yan yük hem ucu hem burcu bozar.
- Boşa vuruş: malzeme kırıldıktan sonra devam eden vuruş, enerjiyi ucun kendisine yükler.
- Tek noktada uzun ısrar: ısınan uç yumuşar, mantarlaşma orada başlar.
- Yağlama düzeni: kuru ve tozlu çalışan sap, hem kendisini hem burcu aşındırır.