Kısa cevap
Yeraltında ataşman seçimini belirleyen şey gücün büyüklüğü değil, üç kısıttır: gabari, havalandırma ve profil. Kesit dardır, bu yüzden makine ve ataşman boyutu üstten sınırlıdır. Hava kapalıdır, bu yüzden toz üreten bir yöntem yalnızca rahatsız edici değil doğrudan bir çalışma kısıtıdır. Ve kesitin geometrisi taşıyıcılığın parçasıdır, bu yüzden fazla kazmak yerüstündeki gibi zararsız değildir. Bu üç kısıt birlikte, yerüstünde en hızlı olan ataşmanı yeraltında ikinci sıraya düşürebilir.
Gabari: her şeyden önce erişim
Yeraltında ilk soru ataşmanın ne kadar güçlü olduğu değil, kesite girip girmediğidir. Uzun bir ataşman dar bir galeride dönemez; büyük bir makine ise ataşmanı doğru açıyla konumlandıramaz.
Bu, yerüstündeki mantığı tersine çevirir: yerüstünde daha büyük makine genellikle daha hızlıdır, yeraltında ise erişemediği açıda çalışmak zorunda kalan büyük makine, küçük makineden yavaştır.
Pratik yöntem şudur: ataşmanı kesitin en zor noktasına konumlandırmayı önce kâğıt üzerinde deneyin. Erişemiyorsa gücü ne olursa olsun yanlış seçimdir.
Havalandırma ve toz
Yerüstünde dağılan toz yeraltında asılı kalır. Bunun iki sonucu vardır: görüş kapanır ve solunan hava bozulur. Havalandırma kapasitesi sınırlıysa, toz üreten bir yöntem doğrudan çalışma süresini kısaltır.
Kesici ataşmanlar bu açıdan belirgin biçimde avantajlıdır: malzemeyi parçalamak yerine kestikleri için kırıcıya göre çok daha az toz üretirler. Dar kesitte bu fark, hız farkından daha belirleyici olabilir.
Su ile toz bastırma yaygındır ve etkilidir ama ıslak ortam ataşmanın bakım rejimini değiştirir: gres yıkanır ve gresleme sıklığı artar. Bunu ıslak ortam bakımı yazısında ayrıca ele aldık.
Yeraltında fazla kazı geri alınamaz
Yerüstünde fazla kazılan hacim dolguyla telafi edilir. Yeraltında ise kesit geometrisi taşıyıcılığın bir parçasıdır; fazla kazılan bir tavan ya da yan yüzey, tahkimat gerektirebilir ve bu ayrı bir maliyettir. Bu yüzden yeraltında profil kontrolü, yerüstünde olduğundan çok daha ağır basar ve kesici ataşmanların tercih sebebi budur.
Hangi iş, hangi ataşman
- Dikey tambur kesici: dar kesitte tavan ve yan yüzey profilinde en iyi erişimi verir; yeraltının varsayılan profil ataşmanıdır.
- Tambur kesici: kesit yeterince genişse ve yatay yüzey ağırlıklıysa.
- Kırıcı: ikincil kırma ve tıkanma açma gibi kütle işlerinde; profil işinde değil. Kapalı gövdeli tip, kapalı hacimde gürültü açısından fark yaratır.
- Kırıcı kova: malzemeyi yerinde boyutlandırmak için; yeraltında nakliye en pahalı kalemlerden biridir.
- Kıskaç: düşen ve biriken malzemenin dar kesitte taşınması için.
Yapılmalı, yapılmamalı
Yapılmalı
- Ataşman seçimine gabariden başlayın; güç ikinci sıradadır.
- Toz üretimini bir kısıt olarak hesaba katın, konfor meselesi olarak değil.
- Profil hassasiyeti gerektiren yerde kesici ataşman kullanın.
- Islak çalışıyorsanız gresleme sıklığını artırın ve çıkan gresin temizliğini izleyin.
- Nakliyeyi azaltmak için malzemeyi yerinde boyutlandırmayı değerlendirin.
Yapılmamalı
- Kesite sığdığı hâlde doğru açıyla konumlanamayan bir ataşmanı seçmeyin.
- Profil işini kırıcıyla yapmaya çalışmayın; fazla kazı yeraltında telafi edilmez.
- Havalandırma kapasitesini aşan bir toz üretimini "alışırız" diye kabul etmeyin.
- Dar kesitte ucu eğik dayayıp devam etmeyin; yan yük ve burç aşınması demektir.
- Yeraltında ataşman değişimini planlamadan bırakmayın; değişim alanı ve erişim baştan düşünülür.
Bakım yeraltında neden farklı?
Yeraltında bir ataşman arızalandığında, sorun yalnızca ataşmanın kendisi değildir: onu yukarı çıkarmak da bir iştir. Bu, duruş maliyetini yerüstündekinden belirgin biçimde yükseltir.
Bunun pratik sonucu, önleyici bakımın yeraltında daha erken yapılması ve kritik yedek parçanın sahada değil, mümkünse ocak içinde bulundurulmasıdır.
İkinci sonuç, vardiya başı kontrolün daha da kritik olmasıdır: yerüstünde küçük görünen bir belirti, yeraltında çıkarma maliyeti yüzünden çok daha pahalıya mal olur.