Kısa cevap
Kırıcı gibi darbeli bir ataşman, makinenin hidrolik sistemini kazı yapmaktan farklı biçimde yorar. Akış sürekli ve tek yönlüdür, basınç dalgalıdır ve üretilen ısı kova çalışmasındakinden yüksektir. Bunun pratik karşılığı şudur: makinenin kılavuzundaki bakım aralıkları çoğu zaman standart kullanıma göre yazılmıştır ve kırıcı çalıştıran bir makinede yağ, filtre ve soğutma tarafı daha erken ilgi ister. Ataşmanın bakımını yaparken makinenin planını olduğu gibi bırakmak, zincirin bir halkasını atlamaktır.
Kırıcı hidroliği neden farklı yorar?
Kazı yaparken pompa yükü sürekli değişir; kova dolar, boşalır, bom hareket eder ve yağın dinlendiği anlar olur. Kırıcı çalışırken böyle bir aralık yoktur: hat açıktır, akış süreklidir ve pompa aynı yükü uzun süre taşır.
İkinci fark basınç dalgasıdır. Kırıcının her darbesi hatta bir basınç darbesi bırakır. Bu dalga hortumu, rekoru ve makinedeki kumanda elemanlarını yorar; aynı saatte kazı yapan bir makineye göre daha çok yorulma çevrimi biriktirir.
Üçüncüsü ısıdır. Sürekli akış ve dalgalı basınç, yağa ısı olarak geri döner. Yağ ısındıkça viskozitesi düşer, yağlama filmi incelir ve aşınma hızlanır. Aşırı ısınma bu yüzden yalnızca kırıcının değil makinenin de sorunudur.
Makine tarafında nereye bakılır?
- Hidrolik yağın durumu: renk, koku ve bulanıklık. Koyulaşma ısı yüküne, bulanıklık su karışmasına işarettir.
- Dönüş filtresi: kırıcı çalıştıran makinede filtre daha hızlı dolar. Filtre uyarısı geldiğinde beklenmez.
- Yağ soğutucusu ve hava akışı: radyatör peteğinde toz ve çamur birikmesi ısı sorununun en sık sebebidir ve temizlikle çözülür.
- Yardımcı hat basınç ayarı: kırıcının istediği değerle makinenin verdiği değerin örtüştüğü katalogdan doğrulanır.
- Hat üzerindeki emniyet valfi: yanlış ayar hem kırıcıyı hem pompayı zorlar.
- Kırıcı hattının kendi filtresi varsa onun durumu: bu filtre makineninkinden bağımsızdır ve unutulmaya en yatkın olandır.
Aralığı kısaltmak lazım ama ne kadar?
Kırıcı çalıştıran bir makinede yağ ve filtre aralığının standart kullanıma göre kısalması beklenir. Ne kadar kısalacağı makineye, kırıcının hattaki payına ve çalışma koşuluna bağlıdır; burada bir oran vermiyoruz, çünkü uydurulmuş bir oran hem erken hem geç olabilir. Makinenizin kılavuzunda ataşmanlı kullanım için ayrı bir tablo varsa onu kullanın; yoksa yağ analizi en güvenilir yoldur.
Kirlilik iki yönlü ilerler
Sahada yaygın kanı, kirin makineden ataşmana gittiğidir. Doğrudur ama tersi de doğrudur: aşınan bir kırıcının ürettiği metal parçacıkları dönüş hattıyla makinenin tankına taşınır.
Bu yüzden ataşman arızası yalnızca ataşmanın sorunu olarak kapanmaz. Piston ya da burç aşınması yaşanmış bir kırıcı revizyona girdiğinde, makinenin yağ ve filtre durumu da değerlendirilmelidir. Aksi hâlde yenilenen kırıcı, kirli yağla çalışmaya devam eder.
Zincirin tamamını kontaminasyon yazısında ele aldık: kirin nereden başlayıp nereye ulaştığını görmek, hangi bakımı önce yapacağınızı da belirler.
Yapılmalı, yapılmamalı
Yapılmalı
- Kırıcı çalıştıran makinede yağ ve filtre durumunu standart kullanımdakinden daha sık kontrol edin.
- Soğutucu peteğini düzenli temizleyin; ısı sorunlarının en ucuz çözümü budur.
- Kırıcı hattında ayrı filtre varsa onu kendi takvimine bağlayın.
- Ataşman revizyonundan sonra makinenin yağını da değerlendirin.
- Yağ analizi yaptırabiliyorsanız aralığı tahminle değil ölçümle belirleyin.
Yapılmamalı
- Kırıcı çalıştıran makinede kılavuzun standart aralığını sorgulamadan uygulamayın.
- Filtre uyarısını "yakında değiştiririz" diye ertelemeyin; dolu filtre bypass yapar ve filtresiz çalışırsınız.
- Farklı viskozitede yağı karıştırmayın.
- Isınma sorununu yalnızca kırıcıda aramayın; soğutucu ve yağ seviyesi en sık sebeplerdir.
- Kırıcı hattını kullanmadığınız dönemde açık bırakmayın; hat kapatılır, rekorlar kapaklanır.
İki takvimi birleştirmek
Uygulamada en işe yarayan düzen, makinenin ve ataşmanın bakım takvimlerini ayrı ayrı değil birlikte planlamaktır. Bunun sebebi teknik değil pratiktir: iki bakım ayrı günlerde yapılırsa iki duruş olur.
Ortak plan kurmanın kolay yolu, ataşmanın çalışma saatini makinenin bakım kilometre taşlarıyla hizalamaktır. Makine bakıma girdiğinde ataşman da elden geçirilir; böylece bir duruş iki işi birden görür.
Yağlama takvimini birleştirmeyi ayrı bir yazıda ele almıştık; aynı mantık bakım için de geçerlidir ve yine aynı yerde kazandırır: duruş sayısında.