Kısa cevap
İhracatta ödeme yöntemi seçimi bir fiyat konusu değil, RİSK PAYLAŞIMI konusudur. Peşin ödemede risk tamamen alıcıdadır: parayı gönderir ve malın gelmesini bekler. Mal mukabilinde risk tamamen satıcıdadır: malı gönderir ve ödemeyi bekler. Vesaik mukabili ve akreditif bu iki uç arasında durur; ikisi de bankayı araya koyar, ama akreditifte banka ödemeyi taahhüt ederken vesaik mukabilinde yalnızca belgelerin teslimine aracılık eder. İki taraf birbirini ne kadar az tanıyorsa, seçilen yöntem o kadar ortaya, akreditife doğru kayar.
Dört yöntem ve kimin risk aldığı
Bu dördü arasındaki seçim çoğu zaman tek seferde değil, ilişki ilerledikçe kademeli olarak değişir: ilk siparişte akreditif ya da peşin, güven kurulunca vesaik mukabili, uzun süreli ilişkide mal mukabili.
- Peşin ödeme: Alıcı mal sevk edilmeden öder. Satıcı için en güvenli, alıcı için en riskli yöntem. Yeni bir ilişkide alıcıyı zorlayan taraf budur.
- Mal mukabili (açık hesap): Satıcı malı gönderir, alıcı teslim aldıktan sonra öder. Alıcı için en rahat, satıcı için en riskli. Genellikle uzun süredir çalışılan güvenilir alıcılarda kullanılır.
- Vesaik mukabili: Belgeler banka aracılığıyla gönderilir; alıcı ödediğinde ya da poliçeyi kabul ettiğinde belgeleri alır ve malı çekebilir. Banka ödemeyi garanti etmez, yalnızca belge akışını yönetir.
- Akreditif: Alıcının bankası, belirtilen belgeler kurallara uygun sunulduğunda ödemeyi taahhüt eder. Maliyeti ve evrak yükü en yüksek, güvencesi en yüksek yöntem.
Akreditif nasıl çalışır?
Akreditifte ödemeyi alıcı değil, alıcının bankası taahhüt eder. Bu taahhüt koşulsuz değildir: akreditif metninde sayılan belgeler, sayılan biçimde ve süresi içinde sunulmak zorundadır. Belgeler uygunsa banka öder; uygun değilse ödemez.
Bu yüzden akreditifte asıl iş malın sevkiyatı değil, BELGE UYUMUDUR. Bir harf hatası, eksik bir imza, akreditifte yazandan farklı yazılmış bir ürün tanımı ya da geç sunulmuş bir belge, ödemenin önüne rezerv olarak çıkar.
Rezerv çıkması ödemenin tamamen bittiği anlamına gelmez; alıcı rezervi kabul ederse ödeme yapılır. Ama bu, ödemeyi yeniden alıcının insafına bırakır ve akreditifin varlık sebebini ortadan kaldırır.
Akreditif metnini mal hazırlanmadan önce okuyun
En pahalı akreditif hatası, metni mal hazır olduktan sonra okumaktır. Metinde sizin sağlayamayacağınız bir belge, tutamayacağınız bir sevkiyat tarihi ya da düzenletemeyeceğiniz bir onay isteniyorsa, bunu öğrenmenin doğru zamanı üretim başlamadan öncedir. Değişiklik (amendment) her zaman mümkündür ama zaman ve masraf ister.
Yapılmalı, yapılmamalı
Yapılmalı
- Yeni bir alıcıyla ilk siparişte daha güvenli yöntemi tercih edin.
- Akreditif metnini mal hazırlanmadan önce baştan sona okuyun.
- Belgelerdeki ürün tanımını akreditifte yazıldığı gibi birebir yazın.
- Sunum süresi ve son sevk tarihini takvime işleyin.
- Bankanızın ve gümrük müşavirinizin metni önceden görmesini sağlayın.
Yapılmamalı
- Ödeme yöntemini yalnızca fiyat pazarlığının parçası saymayın; risk paylaşımıdır.
- Akreditif metnindeki bir maddeyi "sonra hallederiz" diye geçmeyin.
- Belgeleri son güne bırakmayın; sunum süresi kısadır.
- Ürün tanımını faturada farklı, akreditifte farklı yazmayın.
- Tanımadığınız bir alıcıya açık hesapla mal göndermeyin.
Yöntem seçerken bakılacaklar
- 1
Alıcıyı ne kadar tanıyorsunuz?
İlk sipariş mi, yıllardır süren bir ilişki mi. Güven arttıkça daha esnek yöntemlere geçilir; ilk siparişte esneklik pahalıya mal olabilir.
- 2
Ülke ve banka riski nedir?
Alıcının kendisi güvenilir olsa bile ülkesindeki döviz transferi kısıtları ödemeyi geciktirebilir. Bu risk, alıcının ödeme niyetinden bağımsızdır.
- 3
Sipariş tutarı ne kadar?
Akreditifin banka masrafı ve evrak yükü sabit bir maliyet üretir; küçük tutarlı bir siparişte bu maliyet oransal olarak büyük kalır. Küçük siparişte peşin ya da vesaik mukabili daha pratiktir.
- 4
Ürün özel üretim mi, standart mı?
Alıcıya özel üretilmiş bir ataşman, ödeme yapılmazsa başka bir alıcıya satılamayabilir. Özel üretimde peşin ya da avanslı yapı, standart üründekinden daha makuldür.
- 5
Termin ne kadar uzun?
Uzun üretim ve sevkiyat sürelerinde kur ve maliyet riski işler. Ödemenin aşamalara bölünmesi bu riski iki tarafa dağıtır.