Kısa cevap
Bu üç belge aynı şeyi kanıtlamaz ve birbirinin yerine geçmez. Menşe şahadetnamesi malın NEREDE ÜRETİLDİĞİNİ gösterir. A.TR dolaşım belgesi menşei değil, malın SERBEST DOLAŞIMDA olduğunu gösterir ve Türkiye ile AB arasındaki gümrük birliği kapsamındaki sanayi ürünlerinde kullanılır. EUR.1 ise tercihli menşei kanıtlar ve Türkiye'nin serbest ticaret anlaşması olan ülkelerde indirimli ya da sıfır vergi uygulanmasını sağlar. Alıcının ödeyeceği gümrük vergisini belirleyen şey, gönderiye hangi belgenin doğru biçimde eşlik ettiğidir.
Üç belge, üç farklı soru
Bu ayrım pratikte şu anlama gelir: aynı sevkiyat için farklı varış ülkelerinde farklı belge gerekir. Belge seçimi ürünün kendisine değil, gideceği ülkeye ve o ülkeyle olan ticaret anlaşmasına bağlıdır.
- Menşe şahadetnamesi: "Bu mal nerede üretildi?" Genel menşe beyanıdır; birçok ülke ithalatta bunu ister, kimi ülkelerde konsolosluk ya da oda onayı da gerekir.
- A.TR dolaşım belgesi: "Bu mal serbest dolaşımda mı?" Türkiye ile AB arasındaki gümrük birliği kapsamına giren sanayi ürünlerinde kullanılır. Menşei kanıtlamaz; malın gümrük birliği içinde serbest dolaşım statüsünde olduğunu gösterir.
- EUR.1 dolaşım sertifikası: "Bu mal tercihli menşe kurallarını karşılıyor mu?" Serbest ticaret anlaşması bulunan ülkelerde ve gümrük birliği kapsamı dışında kalan ürün gruplarında kullanılır; amacı indirimli ya da sıfır vergi uygulatmaktır.
Belge neden fiyatın bir parçasıdır?
Alıcı için toplam maliyet ürün bedeli artı navlun değil, ürün bedeli artı navlun artı gümrük vergisi ve yerel vergilerdir. Doğru belge eşlik etmeyen bir gönderi, anlaşma kapsamında sıfır vergiyle girebilecekken tam oranla vergilendirilebilir.
Bu fark çoğu zaman belgenin hazırlanma maliyetinden kat kat büyüktür. Bu yüzden teklif aşamasında sorulacak soru "hangi belgeleri gönderiyorsunuz" değil, "bu ülkeye giriş için hangi belge gerekiyor ve o belge düzenlenebiliyor mu" olmalıdır.
Belge, gümrük vergisi oranını tek başına belirlemez; oranı belirleyen ürünün HS kodudur. Belge, o oran üzerinden bir indirim ya da muafiyet uygulanmasını sağlar. İkisi birlikte çalışır.
Belge sonradan düzenlenemeyebilir
Dolaşım belgeleri sevkiyatla birlikte yürüyen belgelerdir ve sonradan düzenlenmesi her ülkede ve her durumda mümkün olmaz. Mal yola çıktıktan sonra "bunu da ekleyelim" demek çoğu zaman geç kalmış bir taleptir. Gerekli belge listesi sipariş onaylanmadan netleştirilir.
Yapılmalı, yapılmamalı
Yapılmalı
- Varış ülkesi için gereken belge listesini sipariş öncesinde netleştirin.
- Belge bilgilerinin fatura ve paket listesiyle birebir aynı olmasını sağlayın.
- HS kodunu ve ürün tanımını tüm belgelerde aynı yazın.
- Gümrük müşavirinizden varış ülkesindeki güncel uygulamayı teyit alın.
- Belgeyi gönderiyle birlikte ve zamanında iletin.
Yapılmamalı
- Menşe belgesi ile dolaşım belgesini birbirinin yerine kullanmayın.
- Belgeyi mal yola çıktıktan sonra düzenletmeyi planlamayın.
- Faturadaki ürün tanımı ile belgedeki tanımı farklı yazmayın; gümrük bunu tutarsızlık olarak okur.
- İnternette bulduğunuz bir vergi oranını güncel kabul etmeyin; oranlar değişir.
- Belgeyi yalnızca ihracatçının işi saymayın; alıcı ne gerektiğini en iyi kendi ülkesinde bilir.
Süreç nasıl işler?
- 1
Varış ülkesi ve anlaşma durumunu belirleyin
Malın gideceği ülke ile hangi ticaret düzeni geçerli: gümrük birliği, serbest ticaret anlaşması ya da genel rejim. Gerekecek belge bu cevaptan çıkar.
- 2
Ürünün HS kodunu netleştirin
HS kodu hem vergi oranını hem de bazı durumlarda hangi belgenin kabul edileceğini belirler. Kod konusunda tereddüt varsa gümrük müşaviriyle teyit edilir.
- 3
Belgeyi düzenletin ve onaylatın
Dolaşım belgeleri genellikle ticaret odası tarafından düzenlenip gümrük tarafından onaylanır. Süreç ve süre ülkeye göre değişir; yükleme takvimine bu süre eklenmelidir.
- 4
Belgeler arası tutarlılığı kontrol edin
Fatura, paket listesi, konşimento ve dolaşım belgesindeki ürün tanımı, miktar, ağırlık ve HS kodu birbirini tutmalı. En sık yaşanan gümrük gecikmesi bu tutarsızlıklardan doğar.
- 5
Alıcıya önceden kopya gönderin
Orijinal belgeler yola çıkmadan önce taranmış kopyalarını alıcıya iletin. Alıcı kendi gümrük müşavirine önceden kontrol ettirirse, hata varsa mal varmadan düzeltilir.