Kısa cevap
Çıkan ucun sapı, kırıcının içinde ne olduğunu anlatan en ucuz teşhis aracıdır. Tek yönde parlamış dar bir bant yan yükü, çepeçevre eşit parlaklık normal teması, derin ve boyuna çizikler yuvaya girmiş toz ile yetersiz yağlamayı, mavi ya da saman rengi ısınmayı, kama yatağındaki ezilme ise gevşek çalışmış bir tutucu takımı gösterir. Bu izler ucun neden bittiğini değil, yeni ucun da aynı yoldan biteceğini söyler; okunmazsa aynı fatura her uçta tekrarlanır.
Önce sapı doğru bakın
- Ucu söker sökmez sapını bezle silin. Gres ve toz altında izler görünmez.
- Sapı ışığa tutup çevirerek bakın; parlak bölgeler ancak açı değiştirince ayırt edilir.
- İzin yerini not edin: sap ucuna yakın mı, kama yatağına yakın mı, yoksa boydan boya mı.
- Eski ve yeni ucu yan yana koyabiliyorsanız koyun; fark hafızadan değil karşılaştırmadan çıkar.
İz iz ne anlama gelir
- Tek yönde, dar ve parlak bant: yan yük. Kırıcı malzemeye dik dayanmıyor, ya da uç manivela gibi kullanılmış. Aynı yönde burcun da aşındığını beklersiniz.
- Çepeçevre eşit, hafif parlaklık: normal temas. Burçla düzgün çalışmış bir sap böyle görünür.
- Boyuna derin çizikler: yuvaya girmiş aşındırıcı toz, yetersiz ya da yanlış gres. Çizikler burcun iç yüzeyinde de vardır.
- Mavi, mor ya da saman rengi: aşırı ısınma. Kuru çalışma, sıkışma ya da uzun kesintisiz vuruş.
- Kama yatağında ezilme ve yayılma: tutucu takımı gevşek çalışmış. Burada durulmazsa yuva da ezilir.
- Sap ucunda mantarlaşma ya da çapaklanma: uç yanlış yerde kalmış, boşa vuruş veya çok uzun tek noktada ısrar.
İzden sebebe: iki tipik senaryo
Birinci senaryo: sapın bir tarafı parlak, karşı tarafı mat. Bu, ucun burç içinde hep aynı tarafa yaslandığını söyler. Sebep neredeyse her zaman çalışma açısıdır: kırıcı malzemeye dik değil eğik dayanıyordur, ya da uç kayayı kaldırmak için kanırtılmıştır. Yeni uç takılıp aynı alışkanlık sürerse iz üç hafta içinde geri gelir.
İkinci senaryo: sap boyunca ince ve derin çizikler, üstelik gres kararmış ve içinde taş tozu var. Burada sebep yağlama düzenidir: ya aralık uzun, ya gres yanlış, ya da yağlama uç havadayken yapıldığı için gres yuvaya değil dışarı gitmiştir. Çizik burcun iç yüzeyinde de aranır; ikisi birlikte görülüyorsa karar burcu da ele almaktır.
Yağlama sırası izi belirler
Gres, uç YERE BASILI hâldeyken verilir. Uç havadayken yağlanırsa sap ile burç arasındaki boşluk açıktır ve gres temas yüzeyine değil, boşluktan dışarı gider. Sahada en sık görülen derin çizik sebebi budur. Doğru sırayı yağlama tekniği yazısında adım adım anlattık.
Yapılmalı, yapılmamalı
Yapılmalı
- Her uç değişiminde çıkan sapı silin ve fotoğraflayın; kayıt ikinci uçta işe yarar.
- İzin yönünü ve yerini not edin, sadece "aşınmış" demeyin.
- Sapta iz varsa burcun iç yüzeyine de bakın; ikisi aynı hikâyeyi anlatır.
- Renk değişimi gördüyseniz çalışma düzenini sorgulayın, ucu suçlamayın.
- İzden çıkan sonucu operatörle paylaşın; düzeltilecek şey çoğu zaman alışkanlıktır.
Yapılmamalı
- Sapı taşlayarak "düzeltmeyin"; ölçü küçülür ve boşluk artar.
- Mavi renk almış bir ucu yeniden takmayın; ısıl yapısı değişmiştir.
- Ezilmiş kama yatağını görmezden gelmeyin; sıradaki masraf yuvadır.
- Tek uca bakarak karar vermeyin; iki uç aynı izi veriyorsa sebep sistemdedir.
- İzi gördüğünüz hâlde aynı gresle ve aynı aralıkla devam etmeyin.
Kayıt tutmanın getirisi
Çıkan her sapın tek bir fotoğrafı, altı ay sonra elinizde bir seri oluşturur. Aynı makinede üst üste aynı yönde parlayan üç sap, artık bir tesadüf değil operatör alışkanlığıdır ve konuşulacak konu bellidir.
Aynı kayıt satın alma tarafında da işe yarar: uçların kaç saatte bittiği ve nasıl bittiği bilinmeden, hangi uç tipinin o sahaya uygun olduğu da bilinemez. Uç seçimi ancak bu kayıtla veriye dayanır.
HKM'nin kullandığı çözüm
Yağlama aralığını insana bırakmamak
Sapta derin çizik ve kararmış gres görülen sahalarda sorun çoğu zaman gresin kendisi değil aralığıdır: yoğun vardiyada elle yağlama atlanır. Otomatik yağlama istasyonu gresi kırıcı çalıştıkça ve uç basılıyken sürekli verir, yani izi yaratan iki sebebi birden ortadan kaldırır.
SolidLube otomatik yağlama istasyonu(solid-lube.com)